De buitenkant van je sauna behandel je wel, de binnenkant juist niet. Buitenwanden vragen om olie of beits tegen weer en vergrijzing, terwijl het hout aan de binnenzijde onbehandeld moet blijven zodat het kan ademen en vocht naar buiten kan voeren. De enige uitzonderingen binnen zijn de zitbanken en de vloer, die je met paraffineolie beschermt tegen zweet en vuil.
Houtbehandeling klinkt als een klusje voor de verfkwast, maar bij een sauna draait alles om het verschil tussen binnen en buiten. Zet je dat verschil scherp, dan voorkom je de twee grootste fouten: een binnenkant die door verkeerde olie gaat schimmelen, en een buitenkant die zonder bescherming versneld grijs wordt en water opzuigt. Hieronder lees je per onderdeel wat je wel en niet doet, met welke producten, en hoe vaak.
Waarom de binnenkant van je sauna onbehandeld blijft
De vuistregel die je bij vrijwel elke saunaleverancier terugleest: behandel de binnenwanden en het plafond van je sauna niet. Hout heeft een natuurlijke ademende werking. Tijdens het opstoken en bij een opgieting komt er veel vocht en damp vrij, en dat vocht moet ergens heen. Onbehandeld hout neemt die vochtigheid deels op en geeft het via de wand en de ventilatie weer af. Sluit je dat hout af met olie, lak of verf, dan kan het vocht niet meer naar buiten en blijft het in en achter de wand hangen.
Het gevolg is precies het tegenovergestelde van wat je wilt. Een afgesloten binnenwand vergroot de kans op schimmel en op een rottingsproces dat van binnenuit begint. Daarom geldt: nooit houtverf op de binnenkant, en ook geen filmvormende lak. De warme, vochtige lucht hoort vrij door het hout te kunnen bewegen. Een mooie bijkomstigheid is dat onbehandeld saunahout ook gewoon prettiger voelt en ruikt; je zit niet tegen een laklaag aan maar tegen het pure hout.
Wil je de binnenkant toch verzorgen, dan doe je dat met schoonmaken, niet met behandelen. Veeg de wanden ongeveer eens per maand af met een licht vochtige doek, eventueel met een speciaal saunareinigingsmiddel of gewoon water. Laat alles daarna goed drogen door de deur open te zetten of de sauna nog even na te stoken. Zo houd je het hout fris zonder de ademende werking te blokkeren.
De zitbanken en vloer: hier mag wel olie op
Op de wanden geen behandeling, maar de zitbanken zijn een ander verhaal. Op de banken kom je met je blote huid, en zweet trekt in het hout. Daardoor verkleuren onbehandelde banken na verloop van tijd, krijgen ze donkere vlekken en gaan ze sneller achteruit op de plekken waar je zit. Voor banken en de saunavloer gebruik je daarom paraffineolie, een speciaal voor de sauna gemaakte olie die een dunne beschermlaag vormt in de buitenste houtlaag.
Die laag zorgt ervoor dat het hout minder vocht en zweet opzuigt, waardoor je banken er langer als nieuw uitzien en makkelijker schoon te houden zijn. Paraffineolie is reukloos en bestand tegen de hitte, in tegenstelling tot gewone meubelolie of terpentinehoudende producten die je hier echt moet vermijden. Sommige saunaliefhebbers smeren ook de binnenkant van de lijst rond de deur of de hoofdsteun in, omdat dat de houttinten een warmere kleur geeft.
Het aanbrengen is eenvoudig. Maak de bank eerst schoon en laat hem helemaal drogen. Een vlekkerige of donker geworden bank schuur je vooraf licht op, zodat de olie weer kan intrekken. Breng de paraffineolie aan met een schone, pluisvrije doek, wrijf hem in de lengte van de houtnerf uit, en laat het minstens een uur intrekken voordat je de sauna weer gebruikt. Het beste resultaat krijg je als je de cabine licht voorverwarmt tot rond de 50 graden, want dan opent het hout zich beter.
De buitenkant van een buitensauna: olie of beits
Heb je een buitensauna of barrelsauna die in de tuin staat, dan vraagt de buitenkant juist wel om bescherming. De buitenwanden krijgen regen, zon en wind te verduren, en zonder behandeling kleurt het hout in de loop van de jaren zilvergrijs en kan het water opnemen. Die vergrijzing is op zich niet schadelijk en doet niets af aan de saunakwaliteit, maar veel mensen willen de warme houtkleur behouden. Daarvoor behandel je de buitenzijde met houtolie of een beits.
Olie dringt diep in het hout en laat het ademen, maar geeft minder kleurbescherming en moet je vaker herhalen. Een beits geeft een sterkere kleur en houdt langer stand, maar zit meer aan de oppervlakte. Welke je kiest hangt af van de houtsoort en van hoe vaak je onderhoud wilt plegen. Belangrijk: gebruik een product dat geschikt is voor buitenhout en dat het hout laat ademen. Een dichte, filmvormende lak op een buitenwand kan loslaten en water vasthouden, met houtrot als gevolg.
Houd het ook praktisch gescheiden: de buitenkant van de cabine behandel je, de binnenkant van diezelfde cabine niet. Bij een barrelsauna betekent dat de ronde duigen aan de buitenzijde, terwijl je in de tonruimte zelf de wanden met rust laat en alleen de banken oliet. Wil je je buitensauna verder compleet maken, kijk dan ook naar [praktische hulpmiddelen en accessoires](/accessoires-en-verzorging/de-handigste-sauna-accessoires-op-een-rij/) die het onderhoud en gebruik makkelijker maken.
Verschil per houtsoort: cedar, vuren en abachi
Niet elke houtsoort vraagt dezelfde aandacht. De behandeling die jouw sauna nodig heeft, hangt sterk af van waar hij van gemaakt is. Hieronder de drie soorten die je het vaakst tegenkomt, elk met een eigen aanpak.
Western Red Cedar is een populaire keuze voor buitensauna’s en infraroodcabines. Het bevat van nature oliën en heeft antibacteriële eigenschappen, waardoor het buiten onbehandeld kan blijven zonder dat er problemen ontstaan. Onbehandeld kleurt cedar wel zilvergrijs onder invloed van het weer. Wil je de oorspronkelijke roodbruine kleur vasthouden, dan behandel je de buitenzijde met een houtolie en herhaal je dat ongeveer eens per twee jaar. De binnenzijde laat je ook bij cedar gewoon onbehandeld.
Vurenhout is goedkoper, maar gevoeliger. Onbehandeld vuren is buiten kwetsbaar voor blauwschimmel en houtrot. Voor de buitenkant van een vuren buitensauna is daarom meer nodig dan bij cedar: vaak een impregneermiddel als basis, gevolgd door een beschermende olie of beits. Binnen blijft de regel hetzelfde, namelijk niet behandelen. Vuren komt ook veel voor als bankhout binnenin; daar pas je dus weer paraffineolie toe in plaats van een buitenbeits.
Abachi en espen worden vaak gebruikt voor de banken en rugleuningen omdat ze weinig warmte geleiden en dus niet heet aanvoelen op je huid. Deze zachte houtsoorten zitten altijd binnenin de cabine. Je behandelt ze niet met buitenbeits, maar verzorgt het zitvlak hooguit met paraffineolie tegen zweetvlekken. Voor de wanden eromheen geldt opnieuw: onbehandeld laten.
Stappenplan en producten op een rij
Om het overzichtelijk te houden zet je de behandeling het beste per onderdeel in een schema. Hieronder zie je in één oogopslag wat je waar gebruikt, hoe vaak en met welk doel. Gebruik dit als je vaste leidraad bij het onderhoud, zodat je nooit per ongeluk de binnenwand oliet of de buitenkant vergeet.
| Onderdeel | Behandelen? | Product | Frequentie |
|---|---|---|---|
| Binnenwanden en plafond | Nee | Alleen schoonmaken met vochtige doek | Maandelijks reinigen |
| Zitbanken | Ja | Paraffineolie voor sauna | 1 tot 2 keer per jaar |
| Saunavloer (binnen) | Ja | Paraffineolie voor sauna | 1 tot 2 keer per jaar |
| Buitenwanden (cedar) | Ja, optioneel | Houtolie voor buiten | Ongeveer elke 2 jaar |
| Buitenwanden (vuren) | Ja | Impregneer plus olie of beits | Jaarlijks controleren |
| Houten accessoires (emmer, kruk) | Soms | Paraffineolie of laten drogen | Op gevoel, bij verkleuring |
Voor de banken volg je dit stappenplan in vaste volgorde:
- Maak de bank grondig schoon en laat het hout volledig drogen.
- Schuur donkere plekken of vlekken licht op, in de richting van de nerf.
- Stook de sauna eventueel licht voor tot ongeveer 50 graden zodat het hout opent.
- Breng paraffineolie aan met een pluisvrije doek, dun en in de lengterichting.
- Laat minstens een uur intrekken voordat je de sauna weer gebruikt.
Werk altijd bij droge omstandigheden, een luchtvochtigheid onder de 80 procent en een temperatuur van minimaal 5 graden. Wil je je houten emmer, kruk en opgietlepel ook netjes houden, lees dan meer over [houten sauna-accessoires en hun onderhoud](/accessoires-en-verzorging/sauna-emmer-kruk-en-accessoires-van-hout/).
Veelgemaakte fouten bij het behandelen van saunahout
De meeste schade ontstaat niet door te weinig onderhoud, maar door het verkeerde onderhoud. De grootste fout is de binnenkant van de sauna in de olie of de lak zetten. Het lijkt logisch om hout te beschermen, maar in een sauna sluit je daarmee juist de vochtafvoer af en lok je schimmel en houtrot uit. Onthoud dat de binnenwand met rust laten geen luiheid is, maar de juiste aanpak.
Een tweede fout is het gebruik van het verkeerde product. Gewone meubelolie, terpentinehoudende beits of een keukenolie horen niet in een sauna thuis: ze kunnen gaan ruiken, dampen afgeven bij hitte of plakkerig worden. Gebruik op de banken altijd paraffineolie die specifiek voor de sauna is gemaakt, en op de buitenkant een houtolie of beits die voor buitengebruik geschikt is. Lees vooraf altijd het etiket of het product hittebestendig is.
Een derde valkuil is olie aanbrengen op vies of vochtig hout. De olie kan dan niet intrekken, blijft op het oppervlak liggen en sluit vuil in. Maak het hout dus eerst schoon, laat het drogen en schuur indien nodig. Verder wordt de buitenkant van een buitensauna vaak vergeten omdat hij er nog goed uitziet. Wacht je tot het hout al diep vergrijsd of gebarsten is, dan is herstel veel lastiger. Plan onderhoud liever preventief in. Houd ook andere onderdelen in de gaten, zoals een [dompelton of koudwaterbad naast je sauna](/accessoires-en-verzorging/een-dompelton-of-koudwaterbad-bij-je-sauna/) dat eveneens regelmatig aandacht vraagt.
Onderhoud bij een infraroodcabine
Een infraroodcabine vraagt minder houtbehandeling dan een klassieke stoomsauna, simpelweg omdat er geen opgietingen plaatsvinden en de luchtvochtigheid veel lager ligt. Toch gelden dezelfde basisprincipes. De binnenwanden laat je onbehandeld, want ook hier wil je dat het hout kan ademen en geen dampen afgeeft bij verwarming. Veel infraroodcabines zijn van Red Cedar gemaakt, dat door zijn natuurlijke oliën sowieso weinig behandeling nodig heeft.
Het onderhoud beperkt zich vooral tot schoonhouden. Veeg het zitvlak en de leuning na gebruik af, zodat zweet niet in het hout trekt en vlekken achterlaat. Als de bank na verloop van tijd toch donkerder wordt, kun je hem licht opschuren en met paraffineolie behandelen, net als bij een gewone sauna. Houd daarbij dezelfde voorzichtigheid aan: dun aanbrengen, goed laten intrekken en geen filmvormende producten gebruiken.
Bij een infraroodcabine zit het belangrijkste onderhoud vaak niet in het hout maar in de techniek. De infraroodstralers en panelen hebben een eigen levensduur en kunnen na jaren minder presteren. Wil je weten hoe je die controleert en eventueel vervangt, lees dan meer over het [vervangen van infraroodpanelen en stralers](/accessoires-en-verzorging/infraroodpanelen-en-stralers-vervangen/). Door hout en techniek allebei bij te houden, verleng je de levensduur van je cabine flink.
Veelgestelde vragen over houtbehandeling in de sauna
Moet ik de binnenkant van mijn sauna behandelen?
Nee, de binnenwanden en het plafond laat je onbehandeld. Het hout moet kunnen ademen om vocht naar buiten te voeren. Behandel je de binnenkant met olie, lak of verf, dan sluit je die vochtafvoer af en vergroot je de kans op schimmel en houtrot van binnenuit. Schoonmaken met een vochtige doek is voldoende.
Welke olie gebruik ik voor de saunabanken?
Gebruik paraffineolie die speciaal voor de sauna is gemaakt. Die vormt een dunne beschermlaag tegen zweet en vocht, is reukloos en bestand tegen de hitte. Gewone meubelolie, keukenolie of terpentinehoudende producten horen niet thuis in een sauna omdat ze kunnen ruiken of dampen afgeven bij hoge temperaturen.
Hoe vaak moet ik mijn saunabanken oliën?
Behandel nieuwe banken voordat je ze in gebruik neemt en herhaal dat daarna ongeveer een tot twee keer per jaar. Veel mensen koppelen dit aan een grondige schoonmaakbeurt. Zie je eerder donkere vlekken of voelt het hout ruw aan, dan kun je tussentijds bijwerken na licht opschuren en schoonmaken.
Moet ik de buitenkant van mijn buitensauna behandelen?
Bij een buitensauna is de buitenzijde wel behandelen verstandig, vooral bij vurenhout. Olie of beits beschermt tegen regen, zon en vergrijzing. Red Cedar kan onbehandeld blijven en kleurt dan zilvergrijs, wat de kwaliteit niet aantast. Wil je de originele kleur houden, behandel cedar dan ongeveer elke twee jaar met houtolie.
Wat gebeurt er als ik niets doe aan mijn saunahout?
Binnenin gebeurt er weinig zolang je goed ventileert en schoonmaakt, want onbehandeld hout hoort daar thuis. Buiten kan het hout vergrijzen, water opnemen en bij vuren zelfs gaan rotten. De banken kunnen donkere zweetvlekken krijgen. Met regelmatig schoonmaken en gericht oliën van banken en buitenkant voorkom je die problemen.
Kan ik gewone houtverf of lak op mijn sauna gebruiken?
Nee, vermijd filmvormende verf en lak op een sauna, zowel binnen als op buitenwanden die moeten ademen. Een dichte laklaag houdt vocht vast en kan loslaten, wat tot houtrot leidt. Kies in plaats daarvan ademende producten: paraffineolie voor de banken en een houtolie of beits geschikt voor buitenhout op de buitenkant.