Voor de banken en wanden in je sauna zijn cederhout, espen en abachi alle drie goede keuzes, maar ze verschillen in geur, prijs en gevoel op je huid. Kies cederhout als je de geur en uitstraling wilt, espen voor een neutrale Scandinavische klassieker, en abachi als je vooral comfortabele banken zoekt die niet heet aanvoelen.
Welk hout je kiest, bepaalt hoe je sauna ruikt, hoe lang hij meegaat en hoe prettig je erop zit bij 90 graden. De drie houtsoorten hebben elk iets dat ze goed kunnen, en elk iets waar je rekening mee moet houden. Hieronder leg je per soort uit wat het hout doet, waar het vandaan komt en voor welke plek in de sauna het geschikt is. Daarna vind je een vergelijkingstabel en een stappenplan om tot je eigen keuze te komen.
Waarom de houtsoort zoveel uitmaakt in een sauna
In een sauna wordt het hout blootgesteld aan hitte tot ongeveer 90 tot 100 graden en aan wisselende luchtvochtigheid. Een houtsoort die daar slecht tegen kan, gaat scheuren, kromtrekken of harsen. Hars in een sauna is bijzonder vervelend: het wordt vloeibaar bij hitte, plakt aan je huid en kan zelfs lichte brandplekken geven. Daarom vallen klassieke bouwhoutsoorten zoals grenen en vuren af voor de banken waar je blote huid mee in aanraking komt.
Een tweede factor is warmtegeleiding. Hout met een lage dichtheid geleidt warmte slecht en voelt daardoor minder heet aan, ook al heeft de bank precies dezelfde temperatuur als de lucht. Dat is precies wat je wilt op een plek waar je met je blote huid op zit. Cederhout, espen en abachi hebben alle drie een lage dichtheid en daarmee een lage warmtegeleiding, wat ze geschikt maakt voor de zit- en ligvlakken.
Verder speelt vormvastheid mee. Hout dat veel werkt bij temperatuurwisselingen, geeft op den duur kromme latten en kieren. Voor een sauna die jaren mee moet, wil je hout dat stabiel blijft. De keuze van het hout hangt dus samen met andere bouwkeuzes. Hoe beter je sauna is geisoleerd, hoe stabieler het binnenklimaat en hoe minder het hout te lijden heeft. Lees daarom ook hoe je de isolatie van je sauna aanpakt en warmteverlies voorkomt, want dat verlengt indirect de levensduur van het hout.
Cederhout: de aromatische klassieker
Cederhout, en dan meestal Westerse Rode Ceder, geldt als het premium saunahout. De rode tot roodbruine kleur met rechte, gelijkmatige nerf geeft een warme, luxe uitstraling die veel mensen direct met wellness associeren. Maar de echte reden dat ceder zo geliefd is, zit in de natuurlijke oliën. Bij verhitting komen er etherische verbindingen vrij die de kenmerkende, aardse cedergeur geven. Die geur werkt voor veel saunagangers als een vorm van aromatherapie en valt niet na te maken met synthetische geurtjes.
Die olien doen meer dan ruiken. Stoffen in ceder geven het hout een natuurlijke weerstand tegen vocht, schimmels, rot en insecten. Daardoor is cederhout uitzonderlijk duurzaam: in een saunaomgeving kan het volgens diverse leveranciers tientallen jaren meegaan. Het hout heeft bovendien een lage dichtheid met luchtinsluitingen die als natuurlijke isolatielaag werken, en het trekt nauwelijks krom of zet uit bij hitte- en vochtschommelingen.
De keerzijde is de prijs en de herkomst. Ceder wordt geimporteerd, vaak uit Noord-Amerika, wat het hout fors duurder maakt dan espen of abachi en wat de ecologische voetafdruk vergroot door het transport. Sommige mensen vinden de geur na verloop van tijd ook wat te aanwezig. Wil je ceder, kies dan bij voorkeur hout met een keurmerk voor verantwoorde bosbouw. Ceder is geschikt voor zowel wanden als banken, al wordt het juist vanwege de geur en uitstraling vaak voor de hele binnenbekleding gebruikt.
Espen, in het Fins de traditionele saunahoutsoort bij uitstek, is een licht, bijna wit hout met een zachte, rustige uitstraling en vrijwel geen knoesten. Waar ceder draait om geur, draait espen juist om neutraliteit. Het hout geeft nauwelijks geur af en bevat geen hars, waardoor het al generaties lang de standaard is voor saunabanken in Scandinavie. Wie gevoelig is voor sterke geuren of een rustige, lichte sauna wil, zit met espen goed.
Qua eigenschappen scoort espen sterk op de punten die in een sauna tellen. Het heeft een lage dichtheid en daarmee een lage warmtegeleiding, zodat het prettig aanvoelt op de huid en geen brandgevoel geeft. De fijne, gesloten houtstructuur maakt dat espen niet snel splintert, wat belangrijk is op vlakken waar je blote huid overheen schuift. Daarnaast is het hout stabiel en vormvast, zodat de latten netjes recht blijven.
Het belangrijkste aandachtspunt bij gewoon espen is de vochtbestendigheid. Onbehandeld espen is bij langdurig hoge vochtigheid minder duurzaam dan cederhout. Daarom kies je voor banken steeds vaker thermisch behandeld espen, ook wel thermo-espen genoemd. Bij die behandeling wordt het hout met hitte en stoom bewerkt, wat het vormvaster en waterbestendiger maakt en de natuurlijke weerstand tegen rot, schimmel en ongedierte verhoogt. Het hout krijgt dan een goudbruine kleur. Thermo-espen behoudt zijn lage warmtegeleiding en geldt als een van de comfortabelste bankmaterialen, ook bij hoge temperaturen.
Abachi: het zachte bankhout dat koel aanvoelt
Abachi is een licht, tropisch hardhout dat in sauna’s bijna uitsluitend voor de banken, rugleuningen en hoofdsteunen wordt gebruikt. De reden is simpel: abachi geleidt warmte uitzonderlijk slecht. Daardoor blijven de banklatten comfortabel aanvoelen, zelfs bij 90 tot 100 graden, en voorkom je dat je je verbrandt als je gaat zitten. Voor veel mensen is dit het comfortabelste hout om direct op te zitten.
Naast die lage warmtegeleiding heeft abachi nog een paar praktische voordelen. Het hout is relatief knoestvrij, splintervrij en harsvrij, en het heeft een geringe neiging tot krimpen. De lichte, egale kleur past goed bij een moderne saunastijl. Het hout is hittebestendig en gemakkelijk te onderhouden, wat het tot een populaire keuze voor banklatten maakt.
Toch zijn er twee belangrijke kanttekeningen. Ten eerste is abachi zacht hout, waardoor spijkers en schroeven er minder stevig in vastzitten en het hout sneller indeukt of beschadigt. Ten tweede, en dat weegt voor veel mensen zwaar, is de herkomst. Abachi komt uit West-Afrikaanse regenwouden die onder druk staan, en het hout wordt sinds enkele jaren door diverse partijen om die reden afgeraden. Populieren- en espenhout worden vaak genoemd als duurzamer alternatief met vergelijkbare zit-eigenschappen. Wil je toch abachi, let dan op een betrouwbaar duurzaamheidskeurmerk.
De drie houtsoorten naast elkaar
De onderstaande tabel zet de belangrijkste eigenschappen op een rij, zodat je in een oogopslag ziet waar elke houtsoort sterk in is. Houd in gedachten dat prijzen en beschikbaarheid per leverancier verschillen en dat thermische behandeling de eigenschappen van espen verbetert.
| Eigenschap | Cederhout | Espen | Abachi |
|---|---|---|---|
| Kleur | Roodbruin | Licht, bijna wit | Licht, egaal |
| Geur | Sterk, aromatisch | Neutraal | Neutraal |
| Warmtegeleiding | Laag | Laag | Zeer laag |
| Hars | Harsarm | Harsvrij | Harsvrij |
| Vochtbestendigheid | Hoog (oliën) | Matig, beter na thermobehandeling | Neemt vocht op |
| Hardheid | Zacht | Zacht tot middel | Zacht |
| Prijs | Hoog | Gemiddeld | Gemiddeld |
| Duurzaamheid herkomst | Import, kies keurmerk | Goed (vaak Europees) | Afgeraden door velen |
| Beste voor | Wanden en banken | Wanden en banken | Vooral banken |
Een veelgekozen combinatie is espen of ceder voor de wanden en abachi of thermo-espen voor de banken. Zo krijg je de uitstraling of geur die je zoekt op de wanden, en het meest comfortabele zitgevoel op de plek waar je huid het hout raakt. Veel saunabouwers mixen bewust meerdere houtsoorten in een ruimte om die voordelen te combineren.
Zo maak je de keuze die bij jou past
De beste houtsoort bestaat niet los van wat jij belangrijk vindt. De een wil vooral geur en sfeer, de ander let op de portemonnee of op duurzaamheid. Loop daarom deze afwegingen langs voordat je bestelt. Een doordachte keuze begint bij weten waar je het hout voor gebruikt en hoe vaak je de sauna stookt.
- Geef je om geur en luxe uitstraling? Dan is cederhout de logische keuze, mits je het hogere prijskaartje accepteert.
- Wil je een rustige, neutrale sauna? Kies espen, bij voorkeur thermisch behandeld als je veel en lang stookt.
- Zit comfort op de banken voorop? Abachi of thermo-espen voelt het minst heet aan op de huid.
- Speelt duurzaamheid een grote rol? Espen uit Europese bossen is vaak de meest verantwoorde optie; vermijd abachi zonder keurmerk.
- Heb je een beperkt budget? Espen en abachi zijn doorgaans voordeliger dan ceder.
Houd ook rekening met de rest van je sauna-aankoop. Het hout is maar een onderdeel van het geheel: ook de kachel, de stenen en de afwerking bepalen je ervaring en kosten. Begin daarom breed en lees eerst waar je op moet letten als je een sauna koopt, zodat je de houtkeuze in het juiste perspectief plaatst. Vergeet daarbij niet dat de keuze tussen een houtgestookte of elektrische saunakachel samenhangt met hoe intensief je het hout belast.
Onderhoud en levensduur van je saunahout
Welk hout je ook kiest, met goed onderhoud gaat het jaren langer mee. De gouden regel is: laat de sauna na elk gebruik goed drogen. Vocht dat blijft hangen, is de grootste vijand van saunahout, omdat het schimmel en verkleuring veroorzaakt. Zet de deur na een sessie open en laat de kachel zo nodig nog even nadraaien, zodat de ruimte en het hout volledig opdrogen.
Behandel saunahout in principe niet met lak, beits of olie aan de binnenkant. Een afsluitende laag houdt vocht juist vast in het hout en blokkeert de natuurlijke ademing en geurafgifte, zeker bij ceder. Wel kun je banken beschermen met een speciale, voor sauna’s geschikte bankolie op de zit- en ligvlakken, maar gebruik nooit gewone meubelolie. Lichte verkleuringen en zweetplekken op banken haal je weg met fijn schuurpapier; door licht na te schuren ziet het hout er weer fris uit.
Let bij het stoken op een gelijkmatig binnenklimaat. Extreme schommelingen in temperatuur en vocht laten elk hout sneller werken. Een goed opgebouwde steenset zorgt voor een stabiele, milde warmte-afgifte en daarmee voor een vriendelijker klimaat voor je hout. Hoe je de stenen kiest en verzorgt, lees je in het artikel over saunastenen kiezen en onderhouden. Met droog houden, niet afsluiten en af en toe licht schuren haal je uit elk van de drie houtsoorten een lange levensduur.
Veelgestelde vragen over saunahout
Wat is het beste hout voor saunabanken?
Voor de banken zelf zijn abachi en thermo-espen de populairste keuzes, omdat ze warmte heel slecht geleiden en daardoor comfortabel aanvoelen op je blote huid, zelfs bij 90 tot 100 graden. Beide zijn bovendien harsvrij en splintervrij. Hecht je aan duurzaamheid, dan heeft thermo-espen de voorkeur boven abachi.
Waarom ruikt cederhout zo sterk in de sauna?
Cederhout bevat van nature etherische oliën die bij verhitting vrijkomen. Deze oliën geven de kenmerkende aardse cedergeur en werken voor veel mensen als een milde vorm van aromatherapie. Dezelfde oliën beschermen het hout ook tegen vocht, schimmel en insecten, waardoor ceder uitzonderlijk lang meegaat in een saunaomgeving.
Is abachi nog wel een verantwoorde keuze?
Abachi staat onder druk omdat het uit West-Afrikaanse regenwouden komt die intensief worden ontgonnen, en het wordt door diverse partijen om die reden afgeraden. Wil je toch abachi vanwege het zitcomfort, let dan strikt op een betrouwbaar duurzaamheidskeurmerk. Populieren- en espenhout worden vaak genoemd als duurzamer alternatief met vergelijkbare eigenschappen.
Mag je saunahout lakken of in de olie zetten?
De binnenkant van saunahout lak of beits je niet, want een afsluitende laag houdt vocht vast en blokkeert de natuurlijke ademing en geur van het hout. Banken kun je wel beschermen met een speciale, voor sauna’s geschikte bankolie op de zitvlakken. Gebruik nooit gewone meubelolie of -lak, want die zijn niet hittebestendig.
Wat is het verschil tussen espen en thermo-espen?
Thermo-espen is gewoon espenhout dat met hitte en stoom is behandeld. Door die behandeling wordt het hout vormvaster en waterbestendiger en krijgt het een betere weerstand tegen rot, schimmel en ongedierte. Het hout krijgt daarbij een goudbruine kleur. Voor banken in een veel gestookte sauna is thermo-espen daardoor vaak een betere keuze dan onbehandeld espen.
Kun je verschillende houtsoorten in één sauna combineren?
Ja, dat is zelfs heel gebruikelijk. Veel mensen kiezen ceder of espen voor de wanden vanwege de uitstraling of geur, en abachi of thermo-espen voor de banken vanwege het comfortabele zitgevoel. Door houtsoorten te combineren, benut je de sterke kanten van elk hout op de plek waar die het meest tot zijn recht komt.